سخن در شاهنامه(شاهرخ مسکوب)

برگرفته از بنیاد مطالعات ایران

به نوشیروان گفتند در هندوستان کوهی است و برآن کوه گیاهی که مرده را زنده می کند. معلوم شد که آن کوه "دانش" و آن گیاه "سخن" است؛ گیاه سخن برکوه دانش! پیش از این - در آفرینش جهان - آوردیم که آفرینش به اندیشه است و اندیشه در سخن (کلام قدسی) پدیدار می شود. در عهد عتیق «درابتدا خدا آسمان ها و زمین را آفرید و زمین تهی و بائر بود و تاریکی بر روی لجّه و روح خدا سطح آب ها را فرو گرفت، و خدا گفت روشنائی بشود و روشنائی شد. . . و خدا روشنائی را روز نامید و تاریکی را شب نامید.»1و با این نامگذاری، معرفت به آفرینش، شناخت کار خدا، آغاز شد. در عهد جدید (انجیل یوحنا) هم آمده است که «در ابتدا کلمه بود و کلمه نزد خدا بود، همان در ابتدا نزد خدا بود. همه چیز به واسطه او آفریده شد و به غیر از او چیزی از موجودات وجود نیافت.» و در جای دیگر خداوند خود را از راه حرف های الفبا، یعنی نوشتار سخن، تعریف می کند: « آن تخت نشین (خداوند) گفت الحال همه چیز را نو می سازم و گفت بنویس زیرا که این کلام امین و راست است. باز مرا گفت تمام شد من «الف» و «یا» و ابتدا و انتها هستم»2 و اما در قرآن، شاید نیازی به یادآوری نباشد که خدا گفت بباش پس ببود؛ با دو حرف "ک" و "ن". از این "امر"، عالم "خلق" هستی پذیرفت.3 قرآن کلام الهی و به عقیده پاره ای از متکلمان و مؤمنان "قدیم" است نه حادث، یعنی از ازل و حتی پیش از آفرینش در خدا بود و سپس در زمان مقدر، به صورت وحی، بر پیامبر اسلام نازل شد در همه حال- قدیم یا حادث- سخن خدا مقدس، در بردارنده حقایق الهی و سرمدی، تجلی آفرینش، و رابط آفریده و آفریدگان است، به میانجی پیامبران! از این گذشته در قرآن "آیه" ها (کلام الهی) برترین نشانه های وجود خدا هستد؛ "نشانه"های آن جهانی و تمام و کمال تحقق اراده او که همچنان تجلی خود را در سخن باز می نمایند. براین قیاس معجز پیغمبر اسلام هم در سخن (قرآن) است، نه چیز دیگر. البته در هرآیینی کلام قدسی دارای بار معنائی و معنوی ویژه خود است. این یادآوری تنها اشاره ایست به سرشت متعالی، نخستین و آسمانی سخن، و نه بیشتر.

ادامه مطلب   
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱:۱۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٧


خنیاگری درباغ: سخنی درترجمه شاهنامه فردوسی(دیک دیویس)

برگرفته از بنیاد مطالعات ایران

درخوشترین زمانی از فرمانروائی خسروِ ساسانی، پرویز، باربدِ خنیاگر خود را در میانه درختان پردیس پنهان می کند تا از آن گوشه ناپیدا سرود خویش در ستایش شُکوه باستانی پارس را سردهد: شب هنگام که با روان شدن خورشید، آسمان پرده ی خواب بر سرباغ می کشید، باربد گوشمالی به سازخویش داد و به آوازی حماسی آغاز کرد. پنهان در انبوه درختان و سیاهی شب سرود "دادآفرید" را سرود و پادشه را از شهد نوای خویش به مستی و مدهوشی افکند. همراهان رکاب همابون و ندیمان حضور نیز شگفت زده از آن چه می گذشت سخنی جز بیان سرگشتگی خویش برزبان نمی توانستند آورد. خسرو از آنان خواست که به رهگیری نوا برخیزند اما آن کند وکاو نیز جز بر حیرت ایشان نیافزود.

ادامه مطلب   
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱:٠٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٧


برگزیده داستان های شاهنامه(احسان یارشاطر)

برگرفته از بنیاد مطالعات ایران

مقدمه

آن چه در این کتاب می خوانید داستان های شاهنامه است به نثر از آغاز تا پایان پیروزی کی کاوس بر شاه مازندران.

در سال 1336 برگزیده ای از داستان های شاهنامه را به این امید که موجب آشنائی بیشتر با اثر بلند پایه فردوسی شود به نثر در آوردم. خوانندگان به مهر درآن نظر کردند و چند بار بطبع رسید و در برخی دانشگاه های خارجی برای تدریس زبان فارسی بکار رفت. اما آن اثر کوتاه بود. برای تکمیل آن کتاب کنونی را آماده ساختم. در این کتاب ترتیب داستان ها همان است که در شاهنامه آمده. کوشیدم تا در شیوه گفتار از استاد طوسی پیروی کنم و چندان که بتوانم صور خیال وطنین سخن فردوسی را نگاهدارم. اما می دانم که این اثر جز سایه کمرنگی از شعر بلند شاهنامه نیست. اگر توفیقی برای آن امید داشته باشم این است که خوانندگان را به شاهکار فردوسی راهبر شود.

گاهی که شعر شاهنامه به آسانی در نثر می نشست و یا دریغ می دیدم که شعر فردوسی را به نثر خود بشکنم، چند بیتی از شاهنامه را در طی کلام آوردم و امیدم اینست که این خود ذوق سخن فردوسی را در کام خواننده بنشاند و شوق وی را برای خواندن شاهنامه برانگیزد.

امروز عده قابل توجهی از هموطنان عزیز ما که عموماً از افراد تحصیلکرده و علاقه مند به زبان و ادب فارسی هستند در خارج از ایران بسر می برند. این فاراد علاقه مندند که در سرزمین های بیگانه نیز ارتباط خود را با زبان فارسی و آثار جاودان ادبیات فارسی حفظ کنند. ایشان برای مطالعه شخصی و یا برای آشنا ساختن فرزندانشان با بزرگان ادب فارسی به کاتب نیازمندند. ولی چنان که می دانیم کتاب هایی از این گونه در اروپا و آمریکا هم بسیار کم است و هم بسیار گران.

بنیاد مطالعات ایران، در واشنگتن برای رفع نسبی این مشکل در صدد برآمده است برخی از آثار ادبی فارسی را که قبلاً در ایران به چاپ رسیده است، با اجازه مصححان آنها، درآمریکا تجدید طبع کند و بدون در نظر گرفتن سود آنها را در اختیار علاقه مندان قرار بدهد.

کتاب حاضر از جمله کتاب هایی است که بدین منظور از طرف بنیاد مطالعات ایران تجدید طبع گردیده است

بنیاد مطالعات ایران


فهرست مطالب

  
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٧


در معنای دفتر/نامه پهلوی در شاهنامه

برگرفته از بنیاد مطالعات ایران

محمود امید سالار


فردوسی در سراسر شاهنامه به منبع کتبی و مدوّنی که حماسه خود را کلمه به کلمه از رویِ آن نظم فرموده است اشاره صریح دارد. این منبع کتبی و واحد که به اجماع همه متخصصین شاهنامه شناس همانا شاهنامه نثر ابومنصوری بوده است در شاهنامه به نام هائی مانند "تاریخ شاهان"، "داستان کهن" "داستان های دیرینه"، "دفتر پهلوان"، "دفتر خسروان"، "سخن های شاهنشهان"، "نامه"، "نامه باستان"، "نامه خسروان"، "نامه شهریار"، "نامه شهریاران پیش"، نامه پهلوی" و بالاخره "دفتر پهلوی" خوانده شده است. درین مختصر نگارنده "دفتر پهلوی" را مورد بررسی قرار خواهد داد.

ادامه مطلب   
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱:٠٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٧


در معنای دفتر/نامه پهلوی در شاهنامه

برگرفته از بنیاد مطالعات ایران

محمود امید سالار


فردوسی در سراسر شاهنامه به منبع کتبی و مدوّنی که حماسه خود را کلمه به کلمه از رویِ آن نظم فرموده است اشاره صریح دارد. این منبع کتبی و واحد که به اجماع همه متخصصین شاهنامه شناس همانا شاهنامه نثر ابومنصوری بوده است در شاهنامه به نام هائی مانند "تاریخ شاهان"، "داستان کهن" "داستان های دیرینه"، "دفتر پهلوان"، "دفتر خسروان"، "سخن های شاهنشهان"، "نامه"، "نامه باستان"، "نامه خسروان"، "نامه شهریار"، "نامه شهریاران پیش"، نامه پهلوی" و بالاخره "دفتر پهلوی" خوانده شده است. درین مختصر نگارنده "دفتر پهلوی" را مورد بررسی قرار خواهد داد.

ادامه مطلب   
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱:٠٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٧


سلم و تور و ایرج: بن مایه و پیرایه ها

برگرفته از بنیاد مطالعات ایران

حبیب برجیان
مریم محمدی کُردخیلی


تاریخ ملی ایران (شاهنامه و تألیفات هم ردیف آن) جامع و پیوند دهنده داستان ها و رویدادها و شخصیت هایی است که در اصل به هم مربوط نبوده اند. پادشاهان پیشدادی همانند کیومرث و هوشنگ و طهمورث و جمشید و ضحاک و فریدون و منوچهر در روایات مزدیسنی شخصیت های مستقل اساطیری اند که در کار آغاز و انجام جهان دخالت داشته اند، ولی در تاریخ ملی به صورت پادشاهان یک سلسله آمده اند. در پی آنان سلسله کیانی پدیدار می شود که خود شامل دو دودمان مستقل از ایران شرقی است و پهلوانان آن، خاندان های سام و زال و گروهی از نامداران اشکانی، نیز منشأئی کاملاً جداگانه دارند. بهمن و دارا، آخرین پادشاهان کیانی، سیمای کمرنگی از هخامنشیان متأخر را به نمایش می گذارند و آنگاه با حمله اسکندر تاریخ واقعی ایران غربی آغاز می شود.

ادامه مطلب   
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱٢:٥۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٧


نظری در باره هویت مادر سیاوش(جلال خالقی مطلق)

 برگرفته از بنیاد مطالعات ایران

 

ز بادی کوکلاه از سرکند دور

گیاه آسوده باشد، سرو رنجور

نظامی

در آغاز داستان سیاوخش آمده است که روزی طوس و گیو و چند تن سوار دیگر در نزدیکی مرز توران به شکار می روند و در آنجا در بیشه ای به دختری تورانی بر می خورند که چنانکه خود او برای پهلوانان نقل می کند، شبانه از دست پدر مست خود که آهنگ جان او داشته گریخته، در راه اسبش جان سپرده و خود گرفتار راهزنان شده، آنها جواهرات او را گرفته و او را زده اند و سرانجام او به این بیشه پناه آورده و اکنون امیدوار است که چون پدرش از مستی به هوش آید، سوارانی از پی او بفرستد تا او را بازگردانند. دختر در پاسخ پهلوانان که از نژاد او می پرسند، می گوید که خویشاوند کرسیوز (برادر افراسیاب) است.

ادامه مطلب   
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱٢:٥٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٧


ملاحظاتی در باره شاهنامه فردوسی(شاهرخ مسکوب)

برگرفته از بنیاد مطالعات ایران

گذری و نظری

شاهرخ مسکوب

 

-1 شاهنامه هرچند سروده حکیم ابوالقاسم فردوسی است، مردی که در قرن چهارم هجری در طوس می زیست، اما همچنین این شاهکار فراهم آورده نسل هایی است که در طول قرن ها آنرا، داستان ها و افسانه هایش را، درهم بافته و خمیرمایه معنائی آن را ورز داده اند. بخش هائی از اساطیر و یا تاریخ در این حماسه، پیش از آنکه به دست فردوسی برسد، شکل تازه و درنتیجه معنای دیگر یافته بود. سپس، از بخت خوب ما میراث تاریخی این فرهنگ کهن قومی نصیب شاعری بزرگ شد که توانست آن را به نیکو ترین صورتی زنده کند.«کتاب» تنها ساخته و پرداخته یک تن نیست، همچنین ساخته گذشتگان و باز ساخته پردازنده ای بزرگ است. این اثر که بدین گونه سیری تاریخی داشت هنوز از رفتار بازنمانده و اینک صدها سال است که این فرزند فردوسی در دیده نسل های نو رسیده هر بار جلوه ای دیگرتر می یابد.

ادامه مطلب   
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱٢:٤٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٧


آرامگاه حکیم توس بازسازى مى شود

برگرفته از روزنامه ایران یک‌شنبه ۱۳ امرداد۱۳۸۷

مشهد - خبرنگار «ایران»: آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسى با ارائه طرحى از سوى بنیاد فردوسى و مشارکت نهادهاى دولتى احیا و بازسازى مى شود.

ادامه مطلب   
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ۱:٤۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/٥/۱٤