آیا به فردوسی آنگونه که باید، ارج گذاشته ایم؟

برگرفته از خبرگزاری بی بی سی


 

 

بزرگداشت فردوسی
شرکت کنندگان از دستکم گرفتن جایگاه فردوسی در میان برخی از منتقدان خودی و بیگانه ابراز نگرانی کردند.

منتقدان ادبی در تاجیکستان می گویند که حکیم ابوالقاسم فردوسی و "شاهنامه" او تا کنون آنگونه که باید، مورد ارجگذاری مردم فارسی زبان قرار نگرفته است.

 

 

در همایشی که روز دوشنبه (15 مه) به مناسبت بزرگداشت روز فردوسی در کتابخانه ملی تاجیکستان برگزار شد، از دستکم گرفتن جایگاه فردوسی و "شاهنامه" او و حتی موارد اهانت بر او در میان عده ای از منتقدان "خودی و بیگانه" نگرانیهایی ابراز شد.

مراسم تجلیل از روز فردوسی در کتابخانه ملی تاجیکستان که نام فردوسی را بر خود دارد، به ابتکار مسئولان این کتابخانه و رایزنی فرهنگی ایران در تاجیکستان برگزار شد و در آن شماری از دانشاموزان مدارس شهر دوشنبه پاره هایی از داستانهای "شاهنامه" را برای حاضران برخواندند.


برگرفته از خبرگزاری بی بی سی


 

 

بزرگداشت فردوسی
شرکت کنندگان از دستکم گرفتن جایگاه فردوسی در میان برخی از منتقدان خودی و بیگانه ابراز نگرانی کردند.

منتقدان ادبی در تاجیکستان می گویند که حکیم ابوالقاسم فردوسی و "شاهنامه" او تا کنون آنگونه که باید، مورد ارجگذاری مردم فارسی زبان قرار نگرفته است.

 

 

در همایشی که روز دوشنبه (15 مه) به مناسبت بزرگداشت روز فردوسی در کتابخانه ملی تاجیکستان برگزار شد، از دستکم گرفتن جایگاه فردوسی و "شاهنامه" او و حتی موارد اهانت بر او در میان عده ای از منتقدان "خودی و بیگانه" نگرانیهایی ابراز شد.

مراسم تجلیل از روز فردوسی در کتابخانه ملی تاجیکستان که نام فردوسی را بر خود دارد، به ابتکار مسئولان این کتابخانه و رایزنی فرهنگی ایران در تاجیکستان برگزار شد و در آن شماری از دانشاموزان مدارس شهر دوشنبه پاره هایی از داستانهای "شاهنامه" را برای حاضران برخواندند.

گرایش به تعصب در نوشته های برخی از منتقدان داستانهای "شاهنامه" فردوسی در میان فارسی زبانان و ملل غیر، مهمترین موضوع مورد بحث در میان شرکت کنندگان این همایش بود.

سانسور فردوسی

قهرمان سلیمانی، رایزن فرهنگی ایران در تاجیکستان، در سخنرانی خود نخست از نوع سانسوری یادآور شد که در فاصله دو قرن پس از مرگ حکیم ابوالقاسم فردوسی در ایران نسبت به آثار او وجود داشته است.

قهرمان سلیمانی، رایزن فرهنگی ایران در تاجیکستان
آقای سلیمانی گفت در فاصله دویست سال پس از مرگ فردوسی حتی نام بردن از او چه بسا که مستوجب عذاب بوده است

به گفته آقای سلیمانی در این مدت تقریبا هیچ اثری در باره فردوسی و "شاهنامه" او نوشته نشده و علتش این بوده که فردوسی "سندی را برای هویت ملی ایرانیان بنیان افکنده که با مجموعه دستگاه فکری آن روزگار همراه و هماهنگ نبوده" است.

آقای سلیمانی افزود که حتی نام بردن از فردوسی و شاهنامه او در بسیاری از اوقات چه بسا که مستوجب عذاب بوده است: "کتابهای بزرگی مثل تاریخ بیهقی که گزارش روزگار غزنویان را ارائه می دهند، حتی یک کلمه هم در باره فردوسی در آنها نیامده است. تقریبا همه کتابهای تاریخی این دوره همین ویژگی را دارند، منهای برخی از شاعران که آنها هم نگاه ملامت آمیز و شماتت آمیز در باب فردوسی دارند."

رایزن فرهنگی ایران همچنین گفت که برای کاتبان هم رونویس کردن نسخه های "شاهنامه" و حتی شاهنامه پژوهی در آن دوران کار خطرناکی محسوب می شد: "تقریبا هیچ نسخه خطی در فاصله دویست سال پس از مرگ فردوسی در حوزه تمدنی ایران نوشته نشده و آثاری هم که بر مبنای کار فردوسی به وجود آمده، همه متعلق به حوزه فرهنگی هند هستند."

به گفته آقای سلیمانی فضای فرهنگی بسیار سخت و توان فرسا در زمان غزنویان عرصه را برای شاهنامه پژوهی تنگ کرده بود و حضور فردوسی در فرهنگ ایران تنها بعد از این دوران به کوشش مردم پرمایه و جدی شده است.

نقد ادبی یا تعصب

با این حال، فردوسی ستیزی تنها پدیده ای تاریخی نیست و به گفته دکتر ولی صمد، دانشمند تاجیک، اکنون هم کسانی در صدد "سنگ انداختن" بر او و داستانهای "شاهنامه" او برآمده اند.

ولی صمد، دانشمند تاجیک
آقای صمد می گوید عمده موارد "سنگ اندازی" به فردوسی از سوی نمایندگان علم و فرهنگ ازبکستان صورت گرفته است

دکتر صمد چندی از موارد خوارداشت یا به گفته او "سنگ اندازیهای بی دلیل" به حکیم ابوالقاسم فردوسی را برشمرد که شماری از آنها از سوی برخی از نمایندگان فرهنگ در کشور همسایه ازبکستان اتفاق افتاده است.

این دانشمند تاجیک افزود: "عبدالله عارفوف، رئیس اتحادیه نویسندگان و مؤلف سرود ملی ازبکستان شعری دارد به نام "ازبگیم" که در آن آمده است "برای نوشتن تاریخ خلق ازبک هزار فردوسی لازم است، زیرا هر آه از دل بدرکرده مردم ازبک هزار "شاهنامه" را می ماند." این در حالی است که میرزا فتحعلی آخوندزاده متفکر بزرگ ایران و آذربایجان، می گوید که در جهان اسلام هیچ شاعری همتای فردوسی نبوده است."

به گفته ولی صمد، سنگ اندازیها به فردوسی به نمایندگان اقوام دیگر محدود نمی شود و از یک دانشمند تاجیک هم یادآور شد که "شاهنامه" را "ستایشنامه رژیمهای مستبد و ظالم، ضدخلقی و ارتجاعی" ارزیابی کرده است.

ضرورت پاسخ گفتن

عده ای دانشمندان گفتند که به منتقدانی که حرفهای بی پایه می زنند، باید پاسخ مناسب داد. میرزا شکورزاده، پزوهشگر دیگر تاجیک گفت که نقد ادبی باید منصفانه و بدون غرض باشد.

کتابی در حمایت از فردوسی
کتابی از تویچی میرزاد، پژوهشگر تاجیک که مطالبی در حمایت از فردوسی در بر دارد

آقای شکورزاده خود نیز از بحثهای به گفته او "بی منطق" یادآور شد که دوازده سال قبل در ایران علیه حکیم ابوالقاسم فردوسی و "شاهنامه" صورت گرفته است: "خدایش بیامرزد، استاد شاملو و چند دیگر فردوسی را خیلی تحقیر و اهانت کردند که او جانبدار جامعه طبقاتی بوده و بعد خودشان از ضحاک ماردوش جانبداری کرده بودند. خوشبختانه من هم در این بحث شرکت داشتم و در روزنامه "کیهان هوایی" پاسخهایی به آن جنابان دادم."

تویچی میرزاد، یک پژوهشگر دیگر تاجیک نیز کتابی را به عنوان "خیانت به فردوسی و شاهنامه او خیانت به ملت است" چاپ کرده و در آن از بررسیهای به گقته او تحریف آمیز برخی از داستانها، از جمله "داستان رستم و سهراب" در کتاب ادبیات برای مدارس تاجیکستان شدیدا انتقاد کرده است.

در همین حال، عده ای از شرکت کنندگان همایش گفتند که کوششهای بدنام کردن فردوسی از آبرو و اعتبار این شاعر بزرگ فارسی زبان نمی کاهد. گلرخسار صفی یوا، شاعر تاجیک، ضرورت پاسخ گفتن به اینگونه ابراز نظرها را زیر سؤال برد و گفت "این چیز در ادبیات مردمان دیگر، از جمله در اروپا نیز معمول" بوده است.

غیاب فردوسی در سینمای ایرانی

در نهایت، آنچه بیشتر مایه شگفت زدگی پژوهشگران شده، غیاب توجیه ناپذیر حکیم ابوالقاسم فردوسی و "شاهنامه" او در سینمای امروزی ایرانی است.

قهرمان سلیمانی، رایزن فرهنگی ایران در تاجیکستان، با ابراز تاسف از این که داستانهای "شاهنامه" فردوسی در سینمای امروزی ایرانی چندان بازتابی نداشته اند، گفت باید در این باره از سینماگران ایرانی سؤال کرد.

قبلا داستانهایی از "شاهنامه" در اتحاد شوروی به پرده سینما درآمده، ولی گفته می شود تا کنون به جز شماری از نمایشنامه ها که بر اساس "شاهنامه" در ایران تهیه شده اند، سینماگران ایرانی چندان توجهی به فردوسی و "شاهنامه" او نکرده اند.

  
نویسنده : محسن قاسمی شاد ; ساعت ٤:٤٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۳/٧